ในหัวข้อ “หลักนิติธรรม”

กรณีศึกษา : เรื่อง “แพนด้าที่น่าสงสาร

 

กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว มีหมู่บ้านแพนด้าแห่งหนึ่งตั้งอยู่แถบเทือกเขา ในประเทศจีน

หมู่บ้านแห่งนี้มีสมาชิกแพนด้าอาศัยอยู่ประมาณ 50 ตัว และมีแพนด้าผู้นำ
หมู่บ้าน
ซึ่งได้รับเลือกจากสมาชิกแพนด้าในหมู่บ้าน เป็นแพนด้าหนุ่มที่มีกำลังและความเร็วเหนือกว่าแพนด้าตัวอื่น ๆ แต่มีนิสัยขี้เกียจและหูเบาเป็นที่สุด
 
ด้วยความขี้เกียจออกไปหาไผ่กินไกล ๆ โดยคิดว่า ถ้าไผ่ในบริเวณหมู่บ้านหมด ตนก็จะต้องออกไปหากินนอกหมู่บ้าน (ไกล) แพนด้าผู้นำจึงได้ออกกฎ/
ข้อห้าม “ไม่ให้สมาชิกแพนด้าในหมู่บ้านทุกตัว
(ยกเว้นผู้นำ) กินไผ่
ภายในอาณาเขตหมู่บ้าน” และกำหนดโทษของผู้ฝ่าฝืนไว้
 
ในการออกกฎ/ข้อห้ามดังกล่าวสมาชิกแพนด้าส่วนใหญ่ไม่เห็นด้วย จึงมีแพนด้าหลายตัวแอบกินไผ่ในบริเวณหมู่บ้าน
ในการบังคับเพื่อให้สมาชิกปฏิบัติตามกฎที่ตั้งไว้ แพนด้าผู้นำได้ตั้งแพนด้าผู้ตรวจคอยสอดส่อง ดูแล โดยกำหนดว่า เมื่อผู้ตรวจพบผู้ฝ่าฝืน/ทำผิด ให้รายงานตน เพื่อจะได้วินิจฉัยและเรียกผู้ฝ่าฝืนมาลงโทษ
แต่ในการบังคับใช้กฎจริงพบว่า มีความไม่เป็นธรรมและเลือกปฏิบัติ คือ แพนด้าผู้ตรวจมักจะเลือกรายงานให้แพนด้าผู้นำทราบเฉพาะกรณีที่ผู้ฝ่าฝืนไม่ใช่เพื่อน ญาติ หรือผู้ใกล้ชิดของตน ส่วนแพนด้าผู้นำ เมื่อแพนด้าผู้ตรวจมารายงาน ถ้าผู้ฝ่าฝืนเป็นเพื่อน ญาติ หรือผู้ใกล้ชิดของตน ก็มักจะวินิจฉัยว่าไม่ผิดและไม่เอาโทษ แต่ถ้าผู้ฝ่าฝืนเป็นแพนด้าอื่นที่ตนไม่ชอบหรือไม่เชื่อฟังตน แพนด้าผู้นำก็จะเคร่งครัด และตัดสินลงโทษโดยไม่มีการไต่สวนใดๆ
ในที่สุดสมาชิกแพนด้าในหมู่บ้านก็เกิดความไม่พอใจ ไม่เชื่อมั่น และไม่ยอมรับในกฎ และมีจำนวนเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ จนเกิดการรวมกลุ่ม แบ่งพรรคแบ่งพวก และเกิดความแตกแยกภายในหมู่บ้านอย่างรุนแรงในเวลาต่อมา
 

นิทานเรื่องนี้สอนให้รู้ว่า กำลังและความเร็วที่เหนือกว่าแพนด้าตัวอื่น ๆ
ไม่ได้ช่วยให้การปกครองภายในหมู่บ้านแพนด้าเป็นไปตามหลักนิติธรรม

 
มีหลักนิติธรรม
การปกครองภายในหมู่บ้านแพนด้า
(ไม่มีหลักนิติธรรม)
การออกกฎ
  • การตรากฎหมาย ออกกฎและระเบียบต่าง ๆ จะต้องเป็นธรรม ได้รับการยอมรับจากทุกฝ่าย และทันสมัยสอดคล้องกับสภาวการณ์ในขณะนั้น
  • แพนด้าผู้นำกำหนดกฎขึ้น โดยยกเว้นบังคับใช้กับตนถือว่าตรากฎขึ้นโดยไม่คำนึงถึงความเป็นธรรม
  • พนด้าผู้นำกำหนดกฎขึ้น โดยไม่ได้รับความยินยอม ยอมรับจากสมาชิกแพนด้า
การบังคับใช้กฎ
  • ผู้ปกครองหรือควบคุมและผู้บังคับใช้กฎต้องไม่เลือกปฏิบัติ
  • ผู้ตีความเพื่อใช้กฎจะต้องตีความด้วยความเป็นธรรม ด้วยจิตใจที่ “เที่ยงธรรม ไม่มีอคติ”
  • แพนด้าผู้ตรวจและแพนด้าผู้นำบังคับใช้กฎไม่เป็นธรรมและเลือกปฏิบัติ ดังน
    1.แพนด้าผู้ตรวจไม่บังคับใช้กฎกับสมาชิกแพนด้าบางกลุ่ม
    2.แพนด้าผู้นำวินิจฉัยโดยมีอคติและไม่เป็นธรรม

หลักนิติธรรมในการทำงาน คือ
การปฏิบัติหน้าที่โดยใช้กฎหมายและบังคับใช้กฎหมายอย่างเป็นธรรม เสมอภาค
จากผลการสำรวจธรรมาภิบาลใน สลค. พบว่า ชาว สลค. ให้ความสำคัญในหลักนิติธรรม และหลักคุณธรรมเป็นลำดับแรกในการทำงาน ดังนั้น พวกเราควรร่วมแรงร่วมใจกันปฏิบัติงานโดยยึดหลักนิติธรรมอย่างมุ่งมั่น
เพื่อให้เป็นที่ประจักษ์ชัดเจนกันเถอะ